Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi hay nhất

Phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi hay nhất

Gợi ý

1. Câu đề thứ nhất: Hoàn cảnh tâm hồn Nguyễn Trãi hòa vào thiên nhiên.
“Rồi hóng mát thuở ngày trường”
– Sau khi cáo quan về ở ẩn, cuộc sống của thi nhân “suốt ngày nhàn nhã khép phòng văn” ở nơi “Côn sơn suối chảy rì rầm”. Một ngày thường trôi qua sao mà lâu thế! Thay vì nói “ngày thường”, “ngày trường” của Nguyễn Trãi mang sắc thái tự sự và dễ dàng bày tỏ nỗi lòng của tác giả trong một ngày rỗi rãi. Với tâm trạng ấy, trong một buổi “tịch dương”, thi nhân ngồi xuống hiên nhà, để hồn mình hòa vào thiên nhiên mùa hạ tràn đầy nhựa sống.

2. Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống.
“Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.
Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.”
– Ba câu đầu là bức tranh thiên đầy màu sắc: Tác giả đã không tuân thủ kết cấu đề, thực, luận, kết trong luật thơ Đường. Ngay trong câu đề thứ hai, nhà thơ đi vào tả thực “Hòe lục đùn đùn tán rợp giương”. Không chỉ thể hiện sự sáng tạo, phá cách, điều đó chứng tỏ cảm xúc và hồn thơ rạo rực trong thi nhân trước cảnh đẹp không thể chờ đợi, chần chừ thêm nữa. Cảnh sắc mùa hạ đã gây ấn tượng mạnh mẽ với Nguyễn Trãi, nào “hòe”, nào “thạch lựu”, nào “hồng liên”. Không phải những tùng, trúc, cúc, mai như các bài thơ trước, ông đề cao nét đẹp bình dị, mộc mạc của những loài cây dân dã, thân thuộc với người thôn quê. Điều này cũng được bắt gặp trong bài “Cây chuối”: “Tự bén hơi xuân tốt lại thêm/ Ðầy buồng lạ, màu thâu đêm”. Quay lại với hoa hòe, qua từ láy “đùn đùn” , hình dung trước mắt người đọc là những tán hoa màu lục nở rộ, tràn đầy nhựa sống, bông nào bông nấy đùn lên nhau, phô ra vẻ đẹp tươi trẻ; thêm một chữ “rợp”, cây hoa hòe càng được tiếp thêm nhịp chuyển động mạnh mẽ, sôi sục. Hỗ trợ, tương tác với sắc lục là những dòng lửa đỏ phun ra từ những chùm hoa thạch lựu ngoài hiên nhà. Nếu như Nguyễn Du trọng miêu tả hình sắc: “Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông” thì Ức Trai lại làm tôn lên vẻ đẹp giàu sức sống của loài hoa nở vào mùa hạ. Bên cạnh sử dụng thị giác, thi nhân còn dùng khứu giác để cảm nhận thiên nhiên: “Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”, thoang thoảng trong gió mùa thơm đặc trưng của mùa hạ. Sự kết hợp giữa sắc và hương trong thơ Ức Trai mới thật hoàn hảo!
– Hai câu tiếp là bức tranh cuộc sống: Nguyễn Trãi đã dùng cả trái tim và tâm hồn yêu thiên nhiên của mình để lắng nghe âm thanh xa xa: “Lao xao chợ cá làng ngư phủ”. Đó là tiếng mua bán, tiếng trò chuyện rôm rả của dân chài lưới những ngày đánh được cá. Hòa trong cái nhộn nhịp ấy còn có “Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.” Tâm hồn mơ mộng, giàu liên tưởng và tình yêu lãng mạn, sâu sắc với thiên nhiên chính là cơ sở cho phép so sánh tiếng ve inh ỏi như tiếng đàn. Hai âm thanh hòa hợp với nhau, tạo không khí vui tươi, rộn rã, xóa tan vẻ u tịch, lặng lẽ thường thấy trong cảnh hoàng hôn” như “Lom khom dưới núi tiều vài chú/ Lác đác bên sông chợ mấy nhà.” trong thơ Bà Huyện Thanh Quan hay “Cỏ khô xơ xác đầy trên lối/ Chiều xuống quạnh hiu bốn phía non” như Nguyễn Du đã miêu tả. Đó là minh chứng cho lòng yêu đời, yêu cuộc sống của Nguyễn Trãi.

Loading...

3. Mong muốn của nhà thơ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn.
“Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng
Dân giàu đủ khắp đòi phương.”
– Dưới thời vua Ngu Thuấn trong lịch sử Trung Quốc, thiên hạ thái bình, nhân dân ấm no. Vì vậy mà Nguyễn Trãi ước mơ có được cây đàn của nhà vua để đàn lên khúc Nam Phong, cho đồng bào một cuộc sống êm ấm, no đủ. Điều đó cho thấy, tuy đã về ở ẩn, nhưng tấm lòng của thi nhân không chỉ chôn chặt nơi Côn Sơn mà trải đi “khắp đòi phương”. Đó là tấm lòng yêu nước, thương dân được gửi gắm và dồn nén trong chữ “dân” đầy thân thương ở cuối bài. Thêm vào đó, nhịp điệu câu thơ cuối: bằng/bằng/trắc/trắc/bằng/bằng chậm rãi, đều đều đã vẽ nên bức tranh đất nước bình yên, đời sống nhân dân không còn khổ cực lầm than. Từ đó, ta đặt ra một giả thiết, phải chăng bức tranh thiên nhiên và cuộc sống nhộn nhịp ở những câu thơ trên không phải cảnh sắc xung quanh tác giả mà chính là viễn cảnh trong tâm tưởng của ông trong những đêm mưa “Ngâm rồi vẫn chẳng ngủ/ Đứt nỗi đến tờ mờ”. Giấc mơ mang tính chất vĩnh hằng tồn tại, ấp ủ trong Nguyễn Trãi từ thời trai trẻ, kéo dài suốt một đời người, bộc lộ và tô điểm cho nhân cách của ông “Bui có một lòng trung lẫn hiếu/ Mài chẳng khuyết nhuộm chẳng đen”.
– Tấm lòng của Nguyễn Trãi cũng giống như nỗi suy tư của Hồ Chí Minh trong bài “Cảnh khuya”: “Tiếng suối trong như tiếng hát xa/ Trăng lồng cổ thụ, bóng lồng hoa/ Cảnh khuya như vẽ, người chưa ngủ/ Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.” Hai khung cảnh đẹp như tranh vẽ, hai trái tim nặng tình nghĩa với dân, với nước!

4. Tổng kết nghệ thuật toàn bài.
– Nguyễn Trãi là người đặt nền móng cho thơ Việt Nam, là một trong những người đi đầu sáng tạo và phá cách. Trong bài thơ làm theo thể thất ngôn bát cú thường có xen lẫn những câu lục ngôn, lại không tuân thủ kết cấu đề thực luận kết, khiến tác phẩm không bị gò bó, buộc chặt trong luật thơ Đường. Với chủ ý miêu tả một bức tranh thiên nhiên đầy sức sống, Nguyễn Trãi sử dụng một loạt từ láy, động từ mạnh “đùn đùn”, “phun”, “rợp”, “tiễn”. Bên cạnh đó, các biện pháp tu từ: trường từ vựng các loài hoa đặc trưng cho mùa hạ “hòe”, “thạch lựu”, “hồng liên”; nghệ thuật so sánh “Dắng dỏi cầm ve” cũng góp phần tạo nên thành công cho tác phẩm.

Loading...