Phân tích bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm hay nhất

Phân tích bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm hay nhất

Gợi ý

1. Vài nét về tác giả:
– Nguyễn Bỉnh Khiêm sống trong thời đại phong kiến bắt đầu khủng hoảng, Lê Mạc xưng hùng, Trịnh, Nguyễn phân tranh. Ông là người có học vấn uyên thâm, thơ của ông mang đậm triết lý, giáo huấn. Với nhân cách, trí tuệ và những đóng góp của ông cho đời, ông có nhiều tên hiệu: Tuyết Giang Phu Tử, Trạng Trình, Bạch Vân Cư Sĩ,…
2. Nhan đề:
– “Nhàn” trong từ điển tiếng Việt được giải thích là có ít hoặc không có việc gì phải làm, phải lo nghĩ đến.
– “Nhàn” trong thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm lại mang ý nghĩa vô cùng sâu sắc và phong phú. Nó trở thành triết lý sống cao đẹp của tác giả trong suốt hơn bốn mươi năm sống ẩn dật. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã sáng tác cả trăm bài thơ về lối sống nhàn và luôn tự hào về sự lựa chọn của mình: “Thanh nhàn ấy ắt là tiên khách” (bài 31 tập thơ Nôm của ông).
– “Nhàn” đã trở thành đề tài chủ đạo trong những sáng tác nghệ thuật của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Vì vậy, người biên soạn lấy “nhàn” làm nhan đề cho bài thơ.

3. Hai câu đề: Hoàn cảnh sống.
“Một mai, một cuốc, một cần câu
Thơ thẩn dầu ai vui thú nào.”
– Câu thơ đầu tiên đã khắc họa một cuộc sống lao động thuần hậu, chất phác. Một nhà nho tri thức uyên thâm lại tìm về lối sống của một “lão nông chi điền” ngày ngày đào đất, cày ruộng, câu cá, tìm niềm vui trong công việc lao động chân tay vốn dành cho nhà nông. Không cho rằng đó cuộc sống vất vả, khổ cực, Nguyễn Bỉnh Khiêm thấy tâm hồn mình thanh thản, bình yên khi cầm những công cụ lao động mộc mạc, thô sơ để “cày mây cuốc nguyệt gánh yên hà”. Cách kết hợp số từ “một” cùng loạt danh từ “mai”, “cuốc”, “cần câu” trong nhịp thơ 2/2/3 chậm rãi vừa khẳng định, củng cố thêm cho lựa chọn của tác giả, đồng thời bộc lộ tâm trạng thư thái, khí chất thanh cao của ông.
– Câu thơ thứ hai càng thể hiện rõ hơn thái độ, tâm trạng của Nguyễn Bỉnh Khiêm về quan niệm tìm niềm vui trong công việc đồng áng. “Thơ thẩn” chỉ trạng thái thảnh thơi không vướng vào cơ mưu, dục vọng, là tâm trạng của một nho sĩ có trình độ học vấn cao, vốn sống, văn hóa sâu sắc. Ông với cốt cách nhà nho chân chính kiên định với quan niệm của mình “dầu ai vui thú nào”.
=> Triết lý sống nhàn: Nhàn là tận hưởng niềm vui trong lối sống, cách sinh hoạt, lao động nhẹ nhàng nơi thôn quê, tuy bình dị mà thanh cao hòa hợp giữa thiên nhiên và con người.

Xem thêm:  Phân tích đoạn trích Vào phủ Chúa Trịnh trong tác phẩm Thượng kinh kí sự
Loading...

4. Hai câu thực: Quan niệm bộc lộ nhân cách.
“Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ
Người khôn người đến chao lao xao.”
– Hai câu thơ mang những hình ảnh ẩn dụ đối lập: “ta dại” là chỉ vẻ vụng về bên ngoài của người học vấn uyên thâm, lối sống cao đẹp còn “người khôn” là nói sự khôn lỏi, ranh mãnh của chốn quan lại, kẻ tiểu nhân; “nơi vắng vẻ” ấn dụ cho nơi yên tĩnh, thanh bình, giúp con người ta hòa hợp với thiên nhiên, thoát khỏi vòng danh lợi, “chốn lao xao” là để gọi chốn cửa quyền ồn ào xô bồ, người lừa lọc, hãm hại lẫn nhau vì tiền bạc, công danh của bản thân. Sự đối lập cho thấy tầm vóc, vị thế của nhà nho thanh cao, xưng “ta” ngạo nghễ trên những kẻ tầm thường gọi “người” đầy mỉa mai, châm biếm. Cách nói ngược nghĩa này không chỉ hóm hỉnh, sâu sắc mà còn thể hiện khái niệm “dại” – “khôn” theo quan niệm riêng của Nguyễn Bỉnh Khiêm: “Khôn mà hiểm độc là khôn dại/ Dại vốn hiền lành ấy dại khôn”. Nhà thơ tự coi mình là “dai” khi coi thường vinh hoa, phú quý trước mắt, tìm về “nơi vắng vẻ” để thanh lọc tâm hồn trong khi người đời “khôn”, tranh giành, tính toán thiệt hơn với nhau khi đã sa phải vòng xoáy đáng sợ bởi ma lực của địa vị, của danh lợi. Từ đó, tác giả lên tiếng phê phán xã hội đồng tiền, phê phán những con người chạy theo thứ phù phiếm. Qua đó, nhân cách của Nguyễn Bỉnh Khiêm lại được nâng lên một tầng cao mới: một người thanh cao, thoát tục, trí tuệ sáng suốt khi thờ ơ với cuộc sống quyền quý.
=> Triết lý sống nhàn: Nhàn là kiên định chọn cho mình lối đi riêng trong xã hội chen chúc, lừa lọc vì lợi ích bản thân, nói không với những mưu đồ, lòng tham vinh hoa phú quý.

Xem thêm:  Soạn văn bài: Tiếng mẹ đẻ nguồn giải phóng các dân tộc bị áp bức (Nguyễn An Ninh)

5. Hai câu luận: Lối sống đề cao tinh thần, coi nhẹ vật chất.
“Thu ăn măng trúc đông ăn giá
Xuân tắm hồ sen hạ tắm ao.”
– Nguyễn Bỉnh Khiêm mô tả cuộc sống của mình khi về ở ẩn, tìm niềm vui nơi thôn quê qua chuyện ăn uống, sinh hoạt. Thay vì yêu cầu cao lương mĩ vị, bữa ăn của ông bốn mùa chỉ có “măng trúc”, “giá”. Là một nhà nho cốt cách thanh cao, ông thích những món ăn được tạo ra từ sức lao động chân chính, đơn giản, đạm bạc. Bên cạnh đó, lối sinh hoạt của thi nhân vừa giản dị, vừa vô cùng thi vị. “Hồ sen”, “ao” là những nơi gắn liền với thôn quê, hòa hợp với thiên nhiên, không chỉ giúp cho tâm hồn của nhà thơ được thanh bình, thoải mái mà còn bộc lộ tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương của tác giả. Suốt bốn mùa, thú vui của Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng chỉ có vậy. Mặc dù “người khôn” có thể cho rằng cuộc sống đó nhàm chán, quê mùa nhưng ông luôn kiên định với lựa chọn của mình. Nhịp thơ 1/3/1/2 và các từ chỉ mùa nhấn mạnh vào bức tranh tứ bình giản dị mà thanh cao ấy, lại tạo ra nhịp điệu chậm rãi, thư thái, góp phần thể hiện tâm trạng nhà thơ.
=> Triết lý sống nhàn: Nhàn là tận hưởng niềm vui từ sự hòa hợp với thiên nhiên, là đề cao tinh thần, coi nhẹ vật chất.

Xem thêm:  Soạn văn bài: Nhớ đồng (Tố Hữu)

6. Hai câu kết: Suy ngẫm về cuộc đời (cảm hứng thế sự)
“Rượu đến cội cây ta sẽ uống
Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao.
– Ở đây Nguyễn Bỉnh Khiêm nhắc đến điển tích Thuần Vu Phần uống rượu, nằm mộng sống trong vinh hoa phú quý, đến khi tỉnh dậy thấy mình nằm dưới gốc cây hòe, cạnh tổ kiến. Ông muốn ám chỉ tiền bạc, danh lợi chỉ là phù du, hão huyền. Cũng có thể hiểu rằng, Tuyết Giang Phu Tử cho rằng cuộc sống nhàn rỗi nơi thôn quê của mình là “phú quý”, quý ở cái tâm trạng thảnh thơi, không khí thanh bình và những thú vui thanh cao mà chốn cửa quyền bon chen, vụ lợi kia không có! Qua hai câu thơ kết, Nguyễn Bỉnh Khiêm khuyên người đời đừng nên đắm chìm trong vinh hoa, phú quý mà quên bồi dưỡng tâm hồn mình.
=> Triết lý sống nhàn: Nhàn là không đắm chìm công danh, bổng lộc; giữ cho tâm hồn luôn thoải mái, nhẹ nhõm.

Loading...